Gedragsproblematiek bij NAH voor artsen

Gedragsproblematiek na NAH; van probleem naar oplossing.
Werk je als arts met mensen met niet-aangeboren hersenletsel (NAH) en loop je regelmatig tegen complexe gedrags- of psychiatrische problematiek aan? Dan herken je waarschijnlijk vragen als: Wat verklaart dit gedrag? Welke factoren spelen een rol? Welke aanvullende informatie heb ik nodig? En welke vervolgstappen zijn passend?

Gedragsproblemen na NAH zijn vaak multifactorieel bepaald. Neurologische schade, cognitieve beperkingen, neuropsychiatrische problematiek, psychologische factoren, levensgeschiedenis en contextfactoren beïnvloeden elkaar voortdurend. In de praktijk blijkt het vaak lastig om de relatieve bijdrage van deze factoren goed in te schatten, waardoor de rol die het hersenletsel speelt wordt onder- of juist overschat. Beide situaties kunnen leiden tot suboptimale behandeling en onvoldoende passende zorg. Wat kan leiden tot toename van de ernst van het probleem.

In deze cursus staat niet zozeer het overdragen van theoretische kennis centraal, maar het aanleren van een methodische manier van kijken, denken en handelen. Aan de hand van de diagnostische en vooral de empirische cirkel leer je gedragsproblematiek systematisch analyseren vanuit onder andere een bio-psycho-sociaal perspectief. Je leert vraagstellingen om problemen te verhelderen, hypotheses formuleren, deze toetsen met behulp van beschikbare dossier- en diagnostische informatie en de bevindingen vertalen naar passende vervolgstappen. 

Tijdens twee praktijkgerichte dagen werk je met uiteenlopende casussen uit het NAH-werkveld. Daarbij is aandacht voor gedragsproblemen zoals agressie, ontremming, claimend gedrag, therapieontrouw, psychiatrische ontregeling en andere complexe gedragsmatige presentaties. 

Je leert onder andere: 

• kennismaken met een methodische denk- en werkwijze en een voor mensen met NAH relevant kader voor diagnostische besluitvorming bij probleemgedrag; 
• inzicht krijgen in de belangrijkste stappen van diagnostische besluitvorming en hoe deze kunnen helpen om probleemgedrag beter te begrijpen; 
• probleemgedrag vanuit neurologische, neuropsychiatrische, psychologische en contextuele perspectieven leren verkennen, zonder één verklaring bij voorbaat centraal te stellen; 
• leren hoe je op basis van observaties, dossierinformatie en beschikbare diagnostische gegevens werkhypotheses kunt formuleren; 
• kennisnemen van manieren om hypotheses met objectieve gegevens, screenende instrumenten en aanvullende diagnostiek verder te onderzoeken; 
• leren afwegen welke informatie je zelf kunt verzamelen en wanneer consultatie, samenwerking of verwijzing naar andere disciplines passend is; 
• inzicht krijgen in hoe een beter onderbouwd begrip van probleemgedrag kan bijdragen aan passendere interventies, zorgindicatie en vervolgstappen; 
• bewuster stilstaan bij je rol als arts binnen het behandelteam en de zorgketen. 

Er wordt aandacht besteed aan het genereren van en differentiëren tussen mogelijke verklaringen van gedragsproblematiek bij NAH, psychofarmacologische aandachtspunten, niet-medicamenteuze interventies, interprofessionele samenwerking en het herkennen van situaties waarin aanvullende expertise nodig is. 

De cursus is sterk praktijkgericht en sluit aan bij vraagstukken uit de dagelijkse klinische praktijk van artsen die werken met mensen waarbij NAH is vastgesteld en die zich in de subacute/chronische fase bevinden. Na afloop beschik je over een concreet denkkader en een methodische werkwijze om complexe gedragsproblematiek bij NAH beter te analyseren, te duiden en te vertalen naar passende zorg. 

Deze nascholing richt zich op klinische besluitvorming en interprofessionele samenwerking bij complexe gedragsproblematiek na NAH, met specifieke aandacht voor het systematisch analyseren van gedrag, het herkennen van de grenzen van de eigen expertise en het tijdig inzetten van consultatie of verwijzing. De cursus gaat uit van reeds vastgesteld NAH in de subacute of chronische fase. Het vaststellen van hersenletsel en het differentiëren van psychiatrische ontregeling van acute neurologische aandoeningen vallen buiten de reikwijdte van deze nascholing. 

Kernpunten:

• Praktijkgerichte nascholing voor artsen over complexe gedragsproblematiek bij mensen met NAH.
• Methodisch leren kijken, denken en handelen met behulp van de diagnostische cirkel.
• Systematische analyse van probleemgedrag vanuit neurologische, neuropsychiatrische, (neuro)psychologische en contextuele perspectieven.
• Sterke nadruk op casuïstiek uit de eigen praktijk, hypothesevorming, differentiaaldiagnostiek en klinische besluitvorming.
• Vertaling van casusanalyse naar interventies, behandeladviezen, consultatie, samenwerking of verwijzing binnen team en zorgketen.

Prijs inclusief:

• toegang tot de online leeromgeving van PAO;
• uitgebalanceerde mix van klassikaal, online en informeel leren (blended learning);
• geaccrediteerd certificaat;
• uitgebreide lunch.

Aantal bijeenkomsten: 2

Bijeenkomst 1 | Systematisch duiden van probleemgedrag bij NAH: probleemverheldering, perspectieven en hypothesevorming
Bijeenkomst 2 | Van casusanalyse naar handelen: differentiaaldiagnostiek, interventies, consultatie en verwijzing 

Deze cursus is blended en praktijkgericht ontworpen. De diagnostische en empirische cirkel vormen de vaste ruggengraat van de cursus: van probleemverheldering naar hypothesevorming, toetsing, interpretatie en vertaling naar handelen. De docenten schrijven vanuit eigen expertise en ervaring in het werkveld een uitgebreide casus die als rode draad door de cursus zal lopen.

De online voorbereiding is ondersteunend aan het casuswerk. Deelnemers maken vooraf kennis met het multifactorieel verklaringsmodel en verzamelen informatie over een eigen casus. De theorie dient steeds als hulpmiddel om gedrag systematisch te duiden. 

Tijdens de klassikale bijeenkomsten analyseren deelnemers complexe gedragsproblematiek bij mensen met NAH stap voor stap volgens de diagnostische en empirische cirkel: eerst het probleem en de context verhelderen, vervolgens hypotheses formuleren vanuit neurologische, neuropsychiatrische, psychologische en contextuele perspectieven, daarna de hypotheses toetsen met dossierinformatie, observaties, meetinstrumenten, zelfrapportage of aanvullende diagnostiek, en ten slotte de bevindingen interpreteren en vertalen naar passende interventies, behandeladviezen, consultatie of verwijzing. 

Een vast onderdeel binnen de onderkennende fase is probleemgedrag in kaart brengen. Deelnemers leren systematisch verzamelen wat al bekend is en wat nog ontbreekt via observatie, dossieranalyse, heteroanamnese, zelfrapportage waar mogelijk en passende screenende instrumenten. Deze informatie vormt de basis voor probleemverheldering, hypothesevorming en het bepalen van vervolgstappen. 

Binnen de verklarende fase werken deelnemers hypotheses systematisch uit volgens de clusters van het multifactorieel verklaringsmodel:  

1. directe en indirecte gevolgen van het hersenletsel, zoals cognitieve stoornissen, stemming, angst, slaap, somatiek en belastbaarheid; 
2. premorbide factoren, zoals ontwikkelingsgeschiedenis, psychologische veerkracht, psychiatrische voorgeschiedenis, neurobiologische ontwikkelingsproblematiek, trauma, hechting, persoonlijkheid en intellectueel functioneren;
3. contextfactoren, zoals bejegening, systeemproblematiek, cognitieve of sensorische overvraging of ondervraging vanuit de omgeving en andere omgevingsfactoren.

In de toetsende fase staat steeds de vraag centraal: wat kun je als arts zelf toetsen, waarvoor verwijs je en wanneer consulteer je? Deelnemers leren per hypothese bepalen welke informatie nog nodig is, welke bronnen zij zelf kunnen benutten, wanneer overleg met collega’s passend is en wanneer aanvullend onderzoek of verwijzing naar gespecialiseerde expertise nodig is. 

Neuropsychologisch onderzoek (NPO) wordt daarbij niet alleen gezien als diagnostisch middel, maar als informatiebron voor besluitvorming. Deelnemers oefenen met wat zij zelf uit eerder NPO kunnen afleiden over cognitief functioneren, belastbaarheid en gedragsverklaringen; wanneer interpretatie of consultatie door een klinisch neuropsycholoog nodig is; en wanneer aanvullend of uitgebreid NPO aangewezen is voor hypothese-toetsing, behandeladvies of verwijzing. 

Deelnemers brengen eigen casuïstiek in en oefenen met klinisch redeneren, gezamenlijke besluitvorming en het expliciteren van de rol van de arts binnen behandelteam en zorgketen. Je moet rekening houden met een tijdsinvestering van ongeveer 8 uur per bijeenkomst voor voorbereiding, literatuurstudie en toepassingsopdrachten. 

Literatuur
We laten je ruim voor de startdatum van de cursus via onze online leeromgeving weten over welke boeken je moet beschikken. Naast de aan te schaffen literatuur vind je in de online leeromgeving ook eventuele aanvullende artikelen, het cursusprogramma en voor elke bijeenkomst de voorbereidende opdrachten.

Deze cursus is bedoeld voor artsen die in de praktijk regelmatig werken met cliënten waarbij NAH is vastgesteld en die zich in de subacute of chronische fase bevinden. Ben jij bijvoorbeeld specialist ouderengeneeskunde, Arts Verstandelijk Gehandicapten, revalidatiearts, psychiater, neuroloog of huisarts, dan ben je van harte welkom.

Ben jij arts en werk je af en toe met cliënten met een NAH ook dan kun je aansluiten, houd rekening met eventueel zwaardere studiebelasting.

“Deze nascholing richt zich op klinische besluitvorming en interprofessionele samenwerking bij complexe patiëntproblematiek, met specifieke aandacht voor het herkennen van de grenzen van de eigen expertise en het tijdig en passend verwijzen naar andere medische disciplines binnen de
zorgketen.”